Πώς οι “ήρωες της καθαριότητας” της πανδημίας βρέθηκαν αντιμέτωποι με περικοπές ωραρίων στα σχολεία
Όταν η καθαριότητα ήταν πρώτη είδηση
Την περίοδο της πανδημίας, οι σχολικοί χώροι πέρασαν από το περιθώριο στο επίκεντρο της δημόσιας συζήτησης. Αντισηπτικά, μάσκες, οδηγίες απολύμανσης, πρωτόκολλα: ξαφνικά όλοι ρωτούσαν εάν «το σχολείο καθαρίζεται επαρκώς». Πίσω από κάθε ασφαλή αίθουσα βρίσκονταν άνθρωποι της καθαριότητας που εργάζονταν εξαντλητικά, πολλές φορές με ελλιπή μέσα και χωρίς σταθερό εργασιακό μέλλον. Τους αποκαλούσαμε «αόρατους ήρωες».
Μερικά χρόνια μετά, σε αρκετούς δήμους παρατηρείται στροφή: από πλήρη ωράρια που κάλυπταν στοιχειωδώς τις ανάγκες, σε τρίωρες συμβάσεις. Τι συνέβη; Ήταν η πανδημική αναγνώριση απλώς ένα σύντομο χειροκρότημα; Και κυρίως: τι σημαίνει αυτό σήμερα για την υγεία στα σχολεία, για τους μαθητές και για τις ίδιες τις εργαζόμενες;
Αναδρομή στην περίοδο COVID: Πρωτόκολλα, απολυμάνσεις, ανθρώπινο κόστος
Κατά τα έτη της πανδημίας, οι σχολικές καθαρίστριες κλήθηκαν να εκτελούν πολλαπλούς κύκλους καθαρισμού μέσα στην ημέρα: θρανία μετά από κάθε τμήμα, πόμολα, τουαλέτες ανά διαλείμματα, χώροι εκδηλώσεων που μετατράπηκαν σε αίθουσες διδασκαλίας. Τα προγράμματα ανετράπησαν. Εκεί όπου πριν γινόταν ένας κύκλος καθαρισμού στο τέλος της ημέρας, τώρα απαιτούνταν συνεχής παρουσία.
Πολλοί δήμοι –λόγω πίεσης από γονείς, εκπαιδευτικούς και υγειονομικά πρωτόκολλα– αύξησαν ώρες και προσωπικό. Σε αρκετές περιπτώσεις θεσπίστηκαν ή διατηρήθηκαν θέσεις πλήρους ωραρίου, ώστε να ανταποκριθούν στις έκτακτες ανάγκες. Αυτή η «έκτακτη» ενίσχυση ανέδειξε στην πράξη κάτι απλό: όταν υπάρχει επαρκής χρόνος εργασίας, τα σχολεία παραμένουν καθαρά και ασφαλή.
Η νέα πραγματικότητα: Επιστροφή σε τρίωρες συμβάσεις
Μετά την άμεση πανδημική πίεση, παρατηρείται προσπάθεια συρρίκνωσης του κόστους. Κύριο εργαλείο: η μείωση ωρών απασχόλησης. Εκεί που στο πρόσφατο παρελθόν διατέθηκαν πόροι για πληρέστερη κάλυψη, τώρα σε ορισμένους δήμους προκηρύσσονται συμβάσεις 3 ωρών ημερησίως.
Σε πρακτικό επίπεδο, η μετάβαση από πλήρη εργασία σε τρίωρη απασχόληση συνεπάγεται:
- Πολύ μικρότερη παρουσία προσωπικού στις σχολικές εγκαταστάσεις.
- Περιορισμό του καθαρισμού σε «τα απολύτως βασικά» (σκούπισμα/σκουπίδια/γρήγορες τουαλέτες), αντί για σχολαστική φροντίδα.
- Αδυναμία να εκτελεστούν προληπτικές ή γενικές εργασίες (πλύσιμο, απολύμανση επιφανειών, σχολικός εξοπλισμός, παράθυρα, θερμαντικά σώματα, κουζίνες, βοηθητικοί χώροι).
Η αλλαγή αυτή δεν είναι μόνο «λογιστική». Είναι λειτουργική και υγειονομική.
Τι σημαίνουν οι 3 ώρες στην πράξη;
Ας δούμε έναν υποθετικό –αλλά ρεαλιστικό– υπολογισμό. Ένα δημοτικό σχολείο με:
- 12 αίθουσες διδασκαλίας
- 2 αίθουσες ειδικοτήτων (Η/Υ, ξένες γλώσσες)
- 1 γραμματεία + γραφείο δασκάλων
- 6 μπάνια/τουαλέτες (αγόρια/κορίτσια/ΑμεΑ/προσωπικό)
- Διάδρομοι, κλιμακοστάσια, είσοδοι
Για έναν καθημερινό στοιχειώδη καθαρισμό (όχι γενικό) μπορεί να απαιτούνται ~5,5 με 6,5 ώρες ανά σχολική μέρα, ανάλογα με τα τετραγωνικά, την κίνηση μαθητών και το είδος καθαρισμού (στεγνός/υγρός/απολύμανση). Οι 3 ώρες περιορίζουν αναγκαστικά το έργο σε:
- Σκούπισμα βασικών χώρων (όχι λεπτομερές σφουγγάρισμα παντού καθημερινά).
- Γρήγορο πέρασμα στις τουαλέτες αντί για πλήρη απολύμανση.
- Ελάχιστο χρόνο για κάδους απορριμμάτων και ανακύκλωση.
Αποτέλεσμα: Οι «βαριές» εργασίες μετατίθενται «όταν/αν υπάρχει χρόνος», δηλαδή σπάνια.
Από εισόδημα επιβίωσης… σε επίδομα;
Η μείωση από πλήρες ωράριο σε τρίωρο μπορεί να ρίξει το καθαρό μηνιαίο εισόδημα σε επίπεδα που δεν καλύπτουν ούτε βασικές δαπάνες (ρεύμα, τρόφιμα, μετακινήσεις). Ακόμη κι αν ο βασικός μισθός αναλογικά φαίνεται «δίκαιος», η μερική απασχόληση δημιουργεί:
- Διακεκομμένη ασφάλιση.
- Πιθανή απώλεια επιδομάτων που συνδέονται με ώρες εργασίας.
- Εργασιακή αβεβαιότητα: δύσκολο να συνδυαστεί με δεύτερη δουλειά, ειδικά σε μη αστικά κέντρα.
Η μετάβαση έτσι δεν είναι απλώς αλλαγή ωραρίου· είναι αλλαγή τρόπου ζωής.
Νομικό πλαίσιο & ερμηνείες: Τι ισχύει πραγματικά;
Συχνά προβάλλεται το επιχείρημα ότι «ο νόμος δεν επιτρέπει από την αρχή πλήρη ωράρια». Ωστόσο, η αναφορά αυτή βασίζεται σε ερμηνείες διατάξεων που αφορούν τη διαχείριση ωρών μεταξύ διαφορετικών κατηγοριών προσωπικού και την προτεραιότητα αύξησης ωραρίου μόνιμου/αορίστου χρόνου προσωπικού πριν τη λήξη συμβάσεων ορισμένου χρόνου.
Ειδικότερα, γίνεται λόγος για την παρ. γ του άρθρου 8 του Ν. 4368/2016 (Α’ 21). Η διάταξη αυτή, σε γενικές γραμμές, ρυθμίζει την προϋπόθεση ότι πριν αυξηθεί το ωράριο προσωπικού αορίστου χρόνου θα πρέπει να λήξουν υπάρχουσες συμβάσεις ορισμένου χρόνου του ίδιου κλάδου/κατηγορίας. Δεν προβλέπει ρητή απαγόρευση να προκηρυχθούν εξ αρχής θέσεις πλήρους ωραρίου για καθαριότητα σχολείων.
Στην πράξη, πολλοί δήμοι σε όλη τη χώρα προκηρύσσουν πλήρη ή αυξημένα ωράρια χωρίς να αντιμετωπίζουν νομικό κώλυμα, εφόσον τηρούνται οι διαδικασίες έγκρισης και οι διαθέσιμες πιστώσεις. Το ρυθμιστικό πεδίο είναι περισσότερο διοικητικό (προϋπολογισμοί, εγκρίσεις κατανομής ωρών, αποφάσεις Αποκεντρωμένης Διοίκησης) παρά ρητά απαγορευτικό.
Το «κενό καθαριότητας» στην αρχή της χρονιάς
Ακόμη και όταν ένας Δήμος δηλώνει ότι «θα επεκτείνουμε ώρες αργότερα», η διαδικασία δεν είναι άμεση. Απαιτούνται εισηγήσεις, αποφάσεις οργάνων, τήρηση προϋπολογισμών, έγκριση από Αποκεντρωμένη Διοίκηση και συχνά διασταύρωση με εγκριτικές πράξεις κατανομής ωρών από το κεντρικό κράτος. Αυτό μπορεί να μεταφραστεί σε εβδομάδες ή και μήνες καθυστέρησης.
Στο μεταξύ, τα σχολεία λειτουργούν. Και χρειάζονται καθαρισμό τώρα.
Υγειονομικές επιπτώσεις ανεπαρκούς καθαρισμού
Η περιορισμένη καθαριότητα συνδέεται με:
- Αυξημένα μικροβιακά φορτία σε θρανία και κοινόχρηστες επιφάνειες.
- Μεγαλύτερη διάδοση ιώσεων & γαστρεντερίτιδων σε σχολικές κοινότητες.
- Επιμόλυνση σε χώρους υγιεινής όταν δεν υπάρχει επαρκής χρόνος για απολύμανση.
- Δυσμενείς συνθήκες για παιδιά με άσθμα ή αλλεργίες (σκόνη, μούχλα).
Η επένδυση σε καθαριότητα είναι έμμεση επένδυση σε λιγότερες απουσίες μαθητών και εκπαιδευτικών.
Κόστος vs Όφελος: Τα «κρυφά» έξοδα των περικοπών
Όταν οι ώρες καθαριότητας μειώνονται:
- Αυξάνονται οι έκτακτες αναθέσεις (π.χ. εξωτερικά συνεργεία για γενικούς καθαρισμούς).
- Οι διευθυντές σχολείων πιέζονται να καλύπτουν κενά με άτυπες λύσεις.
- Κάποια κόστη μεταφέρονται σε γονείς (απολυμαντικά, χαρτικά, έξτρα καθαρισμοί με δικούς τους πόρους).
Έτσι, το «οικονομικό όφελος» από τις τρίωρες συμβάσεις μπορεί τελικά να χαθεί – ή να μετακυλιστεί στις οικογένειες.
Διεθνής και ελληνική εμπειρία: Όπου αυξήθηκαν ώρες, βελτιώθηκε η εικόνα
Παρατηρήσεις από εκπαιδευτικές δομές (δημοτικές εκθέσεις, αναφορές σχολικών επιτροπών, διεθνείς πρακτικές) δείχνουν ότι στα σχολεία όπου διατέθηκαν επαρκείς ώρες καθαριότητας:
- Οι καταγγελίες για ελλιπή υγιεινή μειώθηκαν.
- Οι χώροι υγιεινής παρέμειναν λειτουργικοί περισσότερες ώρες.
- Η εικόνα του σχολείου προς γονείς/κοινότητα βελτιώθηκε.
Αντίθετα, όταν το προσωπικό μειώθηκε, εμφανίστηκαν συχνότερα προβλήματα (οσμές, ελλείψεις, καθυστερήσεις σε γενικές απολυμάνσεις).
Φωνές από το πεδίο (ανώνυμα παραδείγματα)
«Με τρεις ώρες δεν προλαβαίνω ούτε τις τουαλέτες και τα σκουπίδια. Οι αίθουσες μένουν για το επόμενο απόγευμα.»
«Στην πανδημία μας ζητούσαν τρεις κύκλους καθαρισμού τη μέρα. Τώρα μας δίνουν τρεις ώρες όλη μέρα.»
«Οι γονείς νομίζουν ότι δεν θέλουμε να δουλέψουμε. Δεν καταλαβαίνουν ότι δεν μας πληρώνουν για τον χρόνο που χρειάζεται.»
Τι θα μπορούσε να κάνει ένας Δήμος (ρεαλιστικές επιλογές)
- Προκήρυξη μικτού μοντέλου: Μίνιμουμ 5–6 ώρες στα μεγάλα σχολεία, 3 ώρες μόνο σε μικρές μονάδες.
- Σταδιακή κλιμάκωση ωραρίου με ρήτρα αυτόματης αύξησης μετά από έγκριση πιστώσεων.
- Κεντρική προμήθεια υλικών & εξοπλισμού ώστε οι εργαζόμενες να καθαρίζουν πιο αποδοτικά στον διαθέσιμο χρόνο.
- Διαφάνεια δεδομένων: δημοσίευση ωρών ανά σχολική μονάδα – οι γονείς γίνονται σύμμαχοι όταν βλέπουν την πραγματικότητα.
Ρητορικά ερωτήματα προς την τοπική αυτοδιοίκηση
- Θα δεχόμασταν 3 ώρες καθαρισμού σε νοσοκομείο; Γιατί στο σχολείο;
- Μπορεί ένα σχολείο 300 παιδιών να συντηρείται «στο περίπου»;
- Τι μήνυμα δίνουμε στα παιδιά για την αξία της υγείας και της εργασίας;
Συμπέρασμα: Η μνήμη της πανδημίας δεν πρέπει να σβήσει
Οι σχολικές καθαρίστριες απέδειξαν σε δύσκολες συνθήκες ότι η επαρκής καθαριότητα σώζει μαθήματα, μειώνει ασθένειες και στηρίζει τη σχολική κοινότητα. Η επιστροφή σε τρίωρες συμβάσεις δεν είναι μόνο άδικη για τις ίδιες· είναι ολπισθηματική (ολιστική ζημιά) για το εκπαιδευτικό οικοσύστημα.
Ξανασκεφτείτε το: Η καθαριότητα είναι η πρώτη γραμμή υγείας της δημόσιας εκπαίδευσης.
About the Author
