Το Υπουργείο Εργασίας έθεσε σε δημόσια ηλεκτρονική διαβούλευση το σχέδιο νόμου με τίτλο «Εθνική Κοινωνική Συμφωνία για την ενίσχυση των Συλλογικών Συμβάσεων Εργασίας». Σε πρώτο επίπεδο, η πρωτοβουλία αυτή εμφανίζεται ως θετική εξέλιξη για τον κόσμο της εργασίας. Ωστόσο, μια πιο προσεκτική ανάγνωση του περιεχομένου της γεννά σοβαρούς προβληματισμούς, ιδιαίτερα ως προς τον ρόλο και το μέλλον του συνδικαλισμού.
Η διευκόλυνση της επέκτασης των Συλλογικών Συμβάσεων Εργασίας παρουσιάζεται ως μέτρο καθολικής προστασίας των εργαζομένων. Όμως, όταν τα δικαιώματα αποσυνδέονται από τη συλλογική οργάνωση, δημιουργείται ένα επικίνδυνο προηγούμενο: οι εργαζόμενοι απολαμβάνουν τα οφέλη των ΣΣΕ χωρίς να συμμετέχουν σε σωματεία, χωρίς να στηρίζουν συλλογικές διαδικασίες και χωρίς να συμβάλλουν στη διατήρηση και ενίσχυση της συνδικαλιστικής βάσης. Έτσι, τα σωματεία αποδυναμώνονται και μετατρέπονται σταδιακά σε διακοσμητικούς θεσμούς, ενώ η συλλογική διαπραγμάτευση χάνει το ουσιαστικό της περιεχόμενο.
Αντίστοιχα, η επαναφορά της πλήρους μετενέργειας μετά τη λήξη των Συλλογικών Συμβάσεων, αν και κινείται στη σωστή κατεύθυνση ως προς την προστασία των όρων εργασίας, δεν αρκεί από μόνη της. Χωρίς πραγματική υποχρέωση διαπραγμάτευσης και χωρίς ενεργή συμμετοχή των εργαζομένων μέσω των σωματείων τους, υπάρχει ο κίνδυνος να παγιωθεί μια κατάσταση στασιμότητας, όπου οι όροι εργασίας απλώς «συντηρούνται» και δεν βελτιώνονται μέσα από αγώνες και διεκδικήσεις.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί και η έμφαση που δίνεται στην επιτάχυνση των διαδικασιών επίλυσης διαφορών μέσω θεσμικών μηχανισμών. Η προσφυγή σε μεσολάβηση και διαιτησία δεν μπορεί να υποκαταστήσει τη συλλογική δράση, τις κινητοποιήσεις και τη διαπραγματευτική πίεση των εργαζομένων. Όταν η σύγκρουση «θεσμοποιείται» πλήρως, υπάρχει ορατός κίνδυνος να απονευρωθεί ο αγωνιστικός χαρακτήρας του συνδικαλισμού, ιδιαίτερα σε κλάδους με χαμηλή συνδικαλιστική πυκνότητα και επισφαλείς σχέσεις εργασίας.
Για εργαζόμενους όπως οι ΙΔΟΧ και όσοι απασχολούνται στην καθαριότητα των ΟΤΑ, όπου δεν υπάρχουν ισχυρές κλαδικές Συλλογικές Συμβάσεις και η οργάνωση γίνεται κάτω από δύσκολες συνθήκες, το προτεινόμενο πλαίσιο δεν διασφαλίζει ουσιαστική προστασία. Αντίθετα, κινδυνεύει να ενισχύσει τις ανισότητες μεταξύ «ισχυρών» και «αδύναμων» κλάδων.
Η πραγματική ενίσχυση των Συλλογικών Συμβάσεων δεν μπορεί να υπάρξει χωρίς την ενίσχυση του συνδικαλισμού. Δεν μπορεί να υπάρξει συλλογική προστασία χωρίς συλλογική φωνή. Ένα θεσμικό πλαίσιο που μεταφέρει τη δύναμη από τα σωματεία στο κράτος και αποσυνδέει τα δικαιώματα από τη συλλογική οργάνωση, μπορεί βραχυπρόθεσμα να δημιουργεί την αίσθηση ασφάλειας, μακροπρόθεσμα όμως αποδυναμώνει τους εργαζόμενους.
Ο συνδικαλισμός δεν ενισχύεται με νόμους που τον παρακάμπτουν. Ενισχύεται όταν τα σωματεία έχουν λόγο, ρόλο και δύναμη. Αυτό είναι το πραγματικό διακύβευμα της συζήτησης.
About the Author
